W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat obserwuje się gwałtowny wzrost zachorowalności na choroby nowotworowe skóry. Jedną z niebezpieczniejszych jest czerniak, który powstaje na skutek wielokrotnej nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UVA i UVB. Charakteryzuje się gwałtownym wzrostem oraz szybkim przedostawaniem się komórek nowotworowych do różnych narządów organizmu. Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie? Kiedy i jak często wykonywać kontrolę znamion u dermatologa? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań zawarliśmy w poniższym tekście. Przeczytaj!
Czerniak – co to za choroba i jak się rozwija?
Intensywne działanie promieniowania ultrafioletowego, oparzenia słoneczne w dzieciństwie, niska zawartość barwnika w skórze – to najistotniejsze czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na czerniaka. Nowotwór złośliwy komórek barwnikowych może występować na całej powierzchni ciała, ale najczęściej rozwija się na jego odsłoniętych częściach. Stosunkowo rzadko atakuje błony śluzowe, czyli jamę ustną, gardło, okolice oczu, narządy płciowe. Choroba jest bardzo niebezpieczna, ponieważ nieleczona może dawać przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych, a następnie do innych narządów np. mózgu, kości, wątroby, płuc. Zbyt późno zdiagnozowana może być przyczyną zgonu. Dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć, jak odróżnić pieprzyk od czerniaka i regularnie odwiedzać dermatologa w celu rutynowych badań skóry.
Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie na czerniaka?
Istnieje wiele czynników zwiększających ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy skóry. Jednym z nich jest fototyp pierwszy reprezentowany przez osoby o rudych lub blond włosach oraz jasnej karnacji. U nich już kilkuminutowa ekspozycja na słońce może powodować pojawienie się rumienia, a nawet oparzenia słonecznego. Jest to związane m.in. z niską zawartością melaniny w komórkach skóry. Kolejne fototypy nie mają już tak wysokiej wrażliwości na promieniowanie UV, ale nie oznacza to, że i u nich nie może rozwinąć się czerniak.
Ryzyko zachorowania na nowotwory złośliwe skóry wzrasta również, jeśli:
-
masz na skórze liczne znamiona barwnikowe,
-
masz za sobą oparzenia słoneczne w okresie dzieciństwa,
-
często przebywasz w pełnym słońcu,
-
opalasz się z dużym trudem,
-
systematycznie korzystasz z solarium.
Ponadto czerniak częściej rozwija się u osób, u których w rodzinie wystąpił już ten nowotwór (u krewnych pierwszego lub drugiego stopnia) oraz u pacjentów, którzy przyjmują leki immunosupresyjne osłabiające naturalną odpowiedź obronną organizmu.
Jak odróżnić pieprzyk od czerniaka?
Aby zmniejszyć ryzyko czerniaka, warto przynajmniej raz w miesiącu przeprowadzać samokontrolę znamion. Dermatolodzy zalecają dokładne oglądanie skóry od stóp do głów. Szczególną uwagę należy zwrócić na nowe pieprzyki oraz na znamiona, które w ostatnim czasie uległy przeobrażeniu. W trakcie badania nie można zapomnieć o dokładnym sprawdzeniu skóry głowy: czy nie ma na niej niepokojących narośli, zgrubień itp. Wiele nowotworów skóry można zdiagnozować samodzielnie we wczesnym stadium. Pieprzyki budzące niepokój to zwykle zmiany asymetryczne, o niejednolitym kolorze, o poszarpanych brzegach oraz o wielkości powyżej 5-6 mm.
Jak zapobiegać zachorowaniu na czerniaka?
W pierwszej kolejności należy regularnie oglądać swoją skórę. Jeśli zauważysz, że z pieprzykiem dzieje się coś podejrzanego, jak najszybciej skonsultuj się z dermatologiem. Drugą istotną kwestią jest stosowanie preparatów z filtrem UV, które mają za zadanie zabezpieczenie skóry przed niekorzystnym wpływem promieniowania UVA i UVB. Należy nanosić je równomiernie mniej więcej co dwie godziny oraz po każdym kontakcie ciała z wodą. Latem pamiętaj też o unikaniu słońca między godziną 10 a 15. Im wyższy indeks UV, tym większe ryzyko uszkodzenia skóry oraz krótszy czas potrzebny do wystąpienia poparzenia. Jeśli musisz w tym czasie wyjść z cienia, koniecznie włóż koszulkę z długim rękawem, kapelusz na głowę oraz okulary przeciwsłoneczne.
Kiedy warto wykonać kontrolę znamion u dermatologa?
Profilaktyczne badanie polegające na oglądaniu skóry przez urządzenie powiększające określane mianem dermatoskopu powinien wykonać każdy przynajmniej raz w roku, najlepiej w okresie jesienno-zimowym. Badanie jest nieinwazyjne, bezbolesne i nie trzeba się do niego specjalnie przygotowywać. Zaleca się jedynie, aby przed odwiedzeniem gabinetu zmyć makijaż i lakier do paznokci. Lekarz podczas dermatoskopii dokładnie analizuje każde ze znamion. Pieprzyki o podejrzanych lub nietypowych cechach są wycinane. Zabieg usunięcia znamienia najczęściej przeprowadza dermatolog, ale może go także wykonać chirurg-onkolog. Wycięte zmiany następnie są poddawane szczegółowej ocenie histopatologicznej.
Dbaj o odpowiednią ochronę przeciwsłoneczną!
Aktualnie nowotwory złośliwe skóry stanowią poważny problem zdrowotny, a częstość ich występowania wzrasta z roku na rok. Dlatego bardzo ważna jest profilaktyka, która powinna polegać nie tylko na regularnych kontrolach u dermatologa, ale także na unikaniu ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. Aby zmniejszyć ryzyko czerniaka, istotne jest też stosowanie preparatów przeciwsłonecznych w postaci kremów, balsamów i mleczek. Odpowiednią ochronę przed słońcem zapewniają kosmetyki z filtrem 30 oraz wyższym.
